Ubezpieczenie na życie

Polisa to nie to samo co ochrona

W Polsce działa około 22,9 mln umów ubezpieczenia na życie. Mimo to większość rodzin dotkniętych poważną chorobą zostaje z kosztami, których polisa nie pokrywa. Różnica bierze się stąd, że mieć polisę i mieć ochronę to nie to samo.

Skąd ta luka, skoro co miesiąc od pensji odprowadzana jest składka zdrowotna? NFZ finansuje leczenie z listy refundacyjnej, a ta lista nie nadąża za medycyną: według zestawień Onkoindeks około jedna trzecia nowoczesnych terapii stosowanych w nowotworach o najwyższej śmiertelności pozostaje poza refundacją. Do tego dochodzą miesiące oczekiwania na rehabilitację i specjalistów oraz koszty, których żaden szpital nie pokryje: rachunki i utrzymanie rodziny, gdy chory przestaje zarabiać.

Skalę tej luki najlepiej pokazać na liczbach: ile kosztuje leczenie najczęstszych chorób, a ile wypłaca typowe ubezpieczenie z pracy.

Jak działa polisa na życie

Podstawą jest umowa główna: wypłata dla wskazanej osoby po śmierci ubezpieczonego. Do niej dokłada się umowy dodatkowe, które w praktyce decydują o wartości polisy za życia: poważne zachorowania (wypłata po diagnozie jednej z chorób z listy), osobna umowa na nowotwory, a także NNW, czyli następstwa nieszczęśliwych wypadków.

Od strony konstrukcji polisy różnią się okresem ochrony i tym, co dzieje się ze składką, gdy nic złego się nie wydarzy.

Ile ochrony naprawdę potrzeba

Suma dobrana na oko zwykle okazuje się za niska dokładnie wtedy, gdy jest potrzebna. Kluczowe jest rozdzielenie dwóch rzeczy. Suma na wypadek śmierci zabezpiecza rodzinę: spłatę zobowiązań i utrzymanie przez 12–24 miesiące; według wyliczeń branżowych (PIU) przeciętnie powinna wynosić około 330 tys. zł. Zupełnie osobno dobiera się sumy na nowotwór i poważne zachorowania, które muszą odpowiadać realnym kosztom leczenia z sekcji pierwszej, czyli zwykle 150–300 tys. zł.

Prosty wzór na start: zobowiązania do spłaty, plus 12–24 miesiące kosztów życia rodziny, plus koszt rocznego leczenia choroby, której publiczny system nie pokryje. Dokładne kwoty dla konkretnego wieku, dochodów i sytuacji rodzinnej można wyliczyć w kalkulatorze poniżej.

Diabeł tkwi w definicjach

Dwa produkty mogą kosztować tyle samo, mieć podobną listę chorób i wypłacać zupełnie inne pieniądze. Sekret siedzi w jednostkach chorobowych, czyli definicjach z OWU opisujących, co dokładnie liczy się jako zawał, udar czy nowotwór.

Porównanie definicji w produktach dostępnych na polskim rynku pokazuje trzy powtarzalne wzorce. Po pierwsze, ta sama choroba bywa zdefiniowana szeroko (wypłata po samej diagnozie) albo wąsko (wypłata dopiero po spełnieniu dodatkowych warunków). Po drugie, część umów przewiduje wypłaty ułamkowe: 10 procent sumy za wczesne stadium choroby i 100 procent za zaawansowane. Po trzecie, liczba chorób na liście robi mniejsze wrażenie niż jakość ich opisania: lista 60 pozycji z wąskimi definicjami chroni gorzej niż 30 pozycji opisanych szeroko.

Karencja, wyłączenia i ankieta medyczna

Trzy elementy umowy, które najczęściej zaskakują przy wypłacie. Karencja to okres tuż po zawarciu umowy, w którym ochrona jeszcze nie działa w pełni; dla chorób wynosi zwykle od jednego do sześciu miesięcy. Wyłączenia to sytuacje, za które ubezpieczyciel nie zapłaci nigdy, opisane w OWU. Ankieta medyczna decyduje zaś o tym, czy wypłata w ogóle nastąpi: zatajenie choroby daje ubezpieczycielowi podstawę do odmowy.

Na rynku pojawiły się też produkty typu pre-existing, które obejmują ochroną wybrane choroby istniejące już przed zawarciem umowy. To zmiana istotna dla osób, które dotąd słyszały wyłącznie odmowy.

Rynek zmienia się szybciej niż polisy

Definicje chorób, listy jednostek i zakresy ochrony poprawiają się z roku na rok, ale wyłącznie w nowych produktach. Stąd bierze się paradoks lojalności: osoba trzymająca jedną polisę przez 15 lat płaci składkę porównywalną z nowymi klientami, a ma ochronę opisaną definicjami sprzed dekady. Umowy zawarte dawno temu nie aktualizują się same, dlatego ochronę przegląda się co trzy do pięciu lat.

Drugą pułapką jest paradoks wyboru. Kilkanaście towarzystw, dziesiątki produktów i setki wariantów sprawiają, że decyzja bywa odkładana latami, a brak polisy to najdroższy możliwy wariant. W praktyce wybór zawęża się szybko po ustaleniu dwóch rzeczy: potrzebnej sumy i jakości definicji dla najczęstszych chorób.

Dodatki, które robią różnicę

Polisa indywidualna a grupowa

Ubezpieczenie z pracy jest tanie i nie wymaga ankiety, ale sumy w nim są niskie, definicje wąskie, a ochrona kończy się wraz z umową o pracę. W praktyce grupówka sprawdza się jako uzupełnienie polisy indywidualnej, nie jej zamiennik, co widać także w danych rynkowych: liczba czynnych umów indywidualnych rośnie od lat. Zalety, wady i pułapki polis pracowniczych opisuje szerzej osobny artykuł Grupowe ubezpieczenie na życie.

Słownik pojęć