Inwestowanie małych kwot

Polski system emerytalny i jego tragiczny stan

Najpierw niewygodna prawda. Składki, które co miesiąc znikają z pensji, nie są nigdzie odkładane. ZUS wypłaca je od ręki dzisiejszym emerytom.

Na koncie zostaje tylko zapis księgowy, czyli obietnica, że kiedyś zapłacą za nas następni.

Taki łańcuszek działa dopóty, dopóki pracujących przybywa szybciej niż emerytów. W Polsce dzieje się dokładnie odwrotnie.

Najważniejsza liczba nazywa się stopa zastąpienia. Mówi, jaki procent ostatniej pensji zastąpi emerytura. Dziś to około połowy.

Według prognoz ZUS i OECD dla osób, które wchodzą dziś na rynek pracy, spadnie ona w okolice 25 procent. Kto zarabia 8 000 zł, dostanie równowartość dzisiejszych 2 000 zł.

To nie są czarne wizje publicystów. To oficjalne prognozy instytucji, która te emerytury wypłaca.

Wniosek jest prosty i niewygodny. Państwowa emerytura będzie zapomogą, a nie utrzymaniem. Różnicę między nią a normalnym życiem trzeba zbudować samemu. Do tego właśnie służy regularne odkładanie nawet małych kwot.

Procent składany, czyli dlaczego małe kwoty wystarczą

Procent składany polega na tym, że zysk zaczyna zarabiać na siebie. Odsetki z pierwszego roku w drugim roku same przynoszą odsetki. I tak w kółko.

Na początku prawie tego nie widać. Po dwudziestu albo trzydziestu latach różnica jest ogromna.

Dlatego przy małych kwotach czas liczy się bardziej niż wysokość wpłaty. Kto zaczyna wcześniej, wygrywa z tym, kto wpłaca więcej, ale później.

Konkret. 300 zł miesięcznie przy średnio 6 procentach rocznie. Przez 30 lat z własnej kieszeni wychodzi 108 tys. zł, a na koncie jest około 301 tys. zł.

Dwie trzecie tej kwoty nie pochodzi z wpłat. Zarobił je procent składany. Wykres niżej pokazuje, jak ta przewaga rośnie z każdą dekadą.

Na Zachodzie inwestują wszyscy. W Polsce prawie nikt

W Stanach Zjednoczonych akcje lub fundusze ma większość dorosłych. Inwestuje nauczycielka, mechanik i student, zwykle drobnymi, regularnymi kwotami. W Szwecji niemal każdy pracujący ma fundusze choćby przez system emerytalny. W Polsce inwestuje mniej więcej co dziesiąty dorosły, a reszta oszczędności leży na kontach i lokatach, gdzie po cichu zjada je inflacja.

To nie różnica w zarobkach, tylko w nawyku. Zachód nie inwestuje dlatego, że jest bogaty. Jest bogaty, bo inwestuje od pokoleń.

Plan „lodówka i zamrażalka”

Najprościej myśleć o pieniądzach jak o jedzeniu w kuchni.

Portfel to rzeczy na dziś.

Lodówka to zapasy na najbliższy czas. Pieniądze pracują, ale w razie potrzeby da się je wyjąć.

Zamrażalka to zapasy na lata. Zamrożone celowo, żeby nikt ich nie podjadał, bo każde otwarcie psuje efekt.

W tym podziale lodówką są konta IKE i IKZE. Inwestują na lata, ale w razie życiowej awarii da się z nich wyjąć pieniądze.

Zamrażalką jest savings, czyli grupowy plan zakupu obligacji. To umowa na lata, z harmonogramem wpłat, którego celowo nie da się naruszyć bez konsekwencji.

I o to właśnie chodzi. Procent składany działa tylko wtedy, gdy nikt mu nie przerywa.

PPK, IKE, IKZE: trzy skróty, które się opłacają

Państwo wie, że emerytury z ZUS nie wystarczą, więc dopłaca tym, którzy odkładają sami. Te trzy konta to nie inwestycje same w sobie, tylko opakowania podatkowe. To, co w nich leży, pracuje bez podatku Belki albo z ulgą w PIT.

Prosta reguła na start. PPK zostawić włączone, bo dopłaty pracodawcy i państwa są darmowe. Potem wypełniać IKZE, bo daje ulgę od razu. Na końcu IKE, jako główna, elastyczna lodówka na resztę oszczędności.

Obligacje i grupowy plan ich zakupu (savings)

Obligacja to pożyczka. Kupując obligację skarbową, pożycza się pieniądze państwu, a ono oddaje je z odsetkami.

To najspokojniejsza rzecz na rynku. Nie trzeba śledzić giełdy, a odmiany powiązane z inflacją chronią wartość oszczędności. Kupić można od 100 zł.

Jest też droga zbiorowa: produkty typu savings, działające jak grupowy plan zakupu obligacji.

Ubezpieczyciel zbiera wpłaty tysięcy osób i kupuje obligacje hurtowo, na warunkach niedostępnych dla jednej osoby. Każdy dokłada swoją małą cegiełkę co miesiąc, a korzysta z warunków dużego gracza. Schemat wygląda tak:

Giełda to deser, nie danie główne

Giełda to rynek, na którym kupuje się udziały w firmach. Historycznie daje najwyższe zyski z wszystkiego, co tu opisano. Potrafi też spaść o kilkadziesiąt procent w jeden rok.

Dlatego w podziale na lodówkę i zamrażalkę giełda wchodzi dopiero po zbudowaniu fundamentu: poduszki finansowej, PPK, IKE lub IKZE oraz obligacyjnej zamrażalki.

Przy małych kwotach dobra giełda wygląda nudno. Kupuje się regularnie szeroki koszyk spółek, na przykład fundusz indeksowy, przez rachunek IKE albo IKZE. Bez zgadywania, co urośnie w przyszłym miesiącu.

Ta nuda jest zaletą. Statystycznie wygrywa z ekscytacją.

Wskaźnik ryzyka: jedna cyfra, która mówi prawie wszystko

Każdy produkt inwestycyjny w Unii Europejskiej musi mieć dokument KID. W środku jest wskaźnik ryzyka SRI w skali od 1 do 7.

Ta jedna cyfra mówi o dwóch rzeczach naraz: jak mocno wartość się waha i jak realna jest strata części pieniędzy. 1 oznacza spokojny sen. 7 oznacza huśtawkę, na której można stracić większość kapitału.

Tę cyfrę znajduje się przed podpisaniem czegokolwiek. Wyższy numer nie znaczy "lepszy" ani "gorszy". Znaczy, że produkt należy do innej półki i wymaga więcej czasu oraz mocniejszych nerwów.

Tak buduje się naprawdę zamożne społeczeństwo

Zamożność kraju nie bierze się z wysokich pensji. Bierze się z kapitału, który pracuje.

Pensja kończy się z ostatnim dniem pracy. Kapitał zarabia dalej: w czasie snu, choroby i na emeryturze. Kraje uznawane dziś za bogate to te, w których zwykli ludzie od dziesięcioleci mrożą część każdej wypłaty.

Polska ma za sobą trzydzieści lat nadrabiania pensji. Następny etap to nadrabianie majątku. Nie wydarzy się w ministerstwach, tylko w milionach domowych budżetów: portfel, lodówka, zamrażalka, co miesiąc, przez lata.

Nie trzeba do tego podwyżki. Wystarczy zacząć od kwoty, której braku nie czuć, i nigdy nie przestać.

Słownik pojęć